Claude Fable 5.1 rozwiązał zagadkę sprzed wieków

Model Claude Fable 5.1 od Anthropica dokonał czegoś, co przez wieki wydawało się niemożliwe – odczytał zaszyfrowaną wiadomość z XVII wieku. Zagadka znana jako „Cyphral Distich” autorstwa Sir Thomasa Urquharta pozostała nierozwiązana od 1653 roku. Co istotne, AI poradziła sobie z nią bez żadnej ludzkiej pomocy, w zaledwie 44 minuty. To wydarzenie pokazuje, jak modele językowe potrafią podejść do problemów wymagających nietypowego myślenia.

Zagadka, która przetrwała stulecia

Sir Thomas Urquhart, szkocki pisarz i tłumacz, opublikował w 1653 roku dzieło zawierające dwie linie liczb – po 32 w każdej. Przez ponad 370 lat badacze traktowali ten układ jako nierozwiązywalny szyfr. Liczby nie pasowały do żadnych znanych schematów kryptograficznych, a kontekst historyczny jedynie komplikował sprawę. Urquhart był bowiem zagorzałym rojalistą, co sugerowało, że wiadomość może dotyczyć polityki.

Zespół Vals AI, który zajmuje się testowaniem możliwości modeli sztucznej inteligencji, postanowił sprawdzić, czy nowoczesne systemy poradzą sobie z historycznymi łamigłówkami. Przez kilka miesięcy badacze poddawali różne modele testom na nierozwiązanych zagadkach. Żaden z nich nie dostarczył weryfikowalnego rozwiązania. Dopiero Claude Fable 5.1 zmienił zasady gry.

Samodzielne poszukiwania zamiast gotowych wskazówek

Kluczowa różnica w podejściu modelu polegała na tym, że nie otrzymał on jednej konkretnej zagadki do rozwiązania. Zamiast tego badacze poprosili go o znalezienie problemu, który sam uzna za rozwiązywalny. Claude Fable 5.1 przeanalizował różne historyczne szyfry i sam wskazał Cyphral Distich jako obiecujący kandydat.

Mechanizm rozwiązania okazał się zaskakująco prosty, choć wymagał nietypowego toku myślenia. Każda z liczb w dwóch liniach wskazywała na konkretne słowo w jednej z 32 sekcji książki Urquharta. Pierwsze litery tych słów tworzyły czytelny komunikat. Po złożeniu całości wiadomość brzmiała: „O God uphold King Charls the Second and make him the supreme ruler of this land” (Boże, wspieraj Króla Karola Drugiego i uczyń go najwyższym władcą tej ziemi).

Z perspektywy czasu rozwiązanie wydaje się oczywiste. Każdy człowiek mógłby na nie wpaść – potrzebował jedynie wystarczająco dużo cierpliwości.

Cierpliwość zamiast zaawansowanej kryptoanalizy

Przedstawiciele Vals AI podkreślają, że sukces Claude Fable 5.1 nie wynikał z przełomowych technik łamania szyfrów. Model nie zastosował żadnej wyrafinowanej kryptoanalizy, która przewyższałaby możliwości ludzkich ekspertów. Zamiast tego działał metodycznie – testował różne hipotezy, sprawdzał kombinacje i konsekwentnie eliminował błędne tropy.

To właśnie systematyczność i wytrwałość okazały się kluczem do sukcesu. Model analizował strukturę publikacji Urquharta, szukał powiązań między liczbami a tekstem i stopniowo budował spójny obraz całości. Proces przypominał bardziej żmudne rozwiązywanie krzyżówki niż spektakularne włamanie do zabezpieczonego systemu.

Implikacje dla przyszłości sztucznej inteligencji

Odkrycie to ma znaczenie wykraczające poza historyczną ciekawostkę. Pokazuje bowiem, że modele językowe potrafią skutecznie pracować nad problemami otwartymi, bez precyzyjnych instrukcji i wskazówek. Zdolność do samodzielnego wyboru zadania, opracowania strategii i doprowadzenia pracy do końca to cechy, które dotychczas przypisywano głównie ludzkim badaczom.

Eksperci zwracają jednak uwagę, że do pełnego sukcesu wciąż daleko. Cyphral Distich był zagadką samodzielnie wybraną przez model spośród wielu innych. To, że jeden problem został rozwiązany, nie oznacza automatycznie, że AI poradzi sobie z każdą historyczną łamigłówką. Niemniej jednak przypadek ten stanowi ważny punkt odniesienia dla dalszych badań nad możliwościami wnioskowania systemów sztucznej inteligencji.

Sukces Claude Fable 5.1 otwiera też nowe pole do współpracy między historykami a specjalistami od AI. Nierozwiązane zagadki przeszłości mogą doczekać się świeżego spojrzenia ze strony maszyn, które nie są ograniczone ludzkimi przyzwyczajeniami i schematami myślowymi. Kolejne miesiące pokażą, czy to jednostkowy przypadek, czy początek nowej ery w badaniach nad dawnymi szyframi.