OpenAI wycofuje milion z konkursu matematycznego

OpenAI zrezygnowało ze sponsorowania studenckiego wydarzenia matematycznego na Caltech, wycofując milion dolarów w kredytach AI. Decyzja zapadła dzień po tym, jak środowisko akademickie wystosowało bezprecedensowy protest. To najostrzejsza reakcja matematyków na działania firm rozwijających sztuczną inteligencję do tej pory.

Sprawa dotyczy Mathathonu – konkursu ogłoszonego 4 września, który ma odbyć się na Caltech od 30 października do 1 listopada. Stu zespołom przydzielono po 40 godzin i około 20 tysięcy dolarów w kredytach na rozwiązanie otwartego problemu matematycznego. Wydarzenie organizują studenci, a wspierają je m.in. DARPA expMath i Cognition.

List otwarty i zarzut „slop mathematics”

Koalicja obecnych i byłych matematyków związanych z Caltech rozesłała list otwarty 8 września, a opublikowała go dwa dni później. W momencie publikacji podpisało go 771 osób – wyłącznie członków społeczności Caltech oraz badaczy z tytułem doktora lub wyższym. Business Insider podał, że liczba sygnatariuszy przekroczyła 700 naukowców i studentów.

Autorzy listu sformułowali pięć zastrzeżeń. Najczęściej cytowany zarzut dotyczy zjawiska określanego jako „slop mathematics” – wyników generowanych szybko, których weryfikację pozostawia się innym. Sedno oskarżenia jest jednak poważniejsze niż sama etykieta sugeruje.

Matematycy badawczy muszą sprawdzać, upowszechniać i korygować rezultaty ogłaszane przez firmy AI. Jak stwierdzono w liście, ta praca pozostaje „nieopłacona, nieuznana i niedoceniona”. Sygnatariusze posunęli się do stwierdzenia, że firmy rozwijające AI dopuszczają się naruszenia etyki badawczej.

W dokumencie znalazł się także argument ekonomiczny: żaden rozsądny model finansowania badań matematycznych nie zakłada przyznawania każdemu badaczowi 20 tysięcy dolarów w kredytach AI na dowodzenie twierdzeń.

OpenAI odchodzi, Anthropic zostaje

OpenAI wycofało się w czwartek 10 września. Dan Roberts, jeden z liderów zespołu badawczego firmy, napisał na platformie X, że organizacja dostrzega destabilizujący charakter szybkiego rozwoju AI w matematyce. Zadeklarował chęć dialogu ze środowiskiem matematycznym na temat integracji tej technologii. Informację o wycofaniu sponsorshipu przekazał Business Insiderowi Truman Dickerson.

Drugi ze sponsorów – Anthropic – wniósł taką samą kwotę miliona dolarów i nie zdecydował się na wycofanie. Firma nie odpowiedziała natychmiast na prośbę Business Insidera o komentarz. W tym samym okresie Anthropic prowadził działania nastawione na współpracę z matematykami.

Jak donosiło TNW 6 września, firma wykorzystała model Claude do sformalizowania Wielkiego Twierdzenia Fermata w systemie Lean w ciągu 11 dni. Następnie rozszerzyła bezpłatny dostęp i kredyty badawcze na prace związane z formalizacją.

Deklaracja 25 medalistów Fieldsa

11 września, dzień po wycofaniu się OpenAI, 25 zdobywców Medalu Fieldsa opublikowało deklarację zatytułowaną „A Severe Misalignment of AI in Mathematics”. The Economist podał liczbę 24 sygnatariuszy, jednak sama strona wymienia 25 nazwisk, a Terence Tao określił siebie jako jednego z 25 pierwotnych sygnatariuszy. Medale tych badaczy przyznano w latach 1978-2026.

Wśród podpisanych znaleźli się m.in. Terence Tao, Peter Scholze, Maryna Viazovska, Cédric Villani, Pierre Deligne, Manjul Bhargava i Martin Hairer. Ich argumentacja jest węższa niż listu z Caltech, ale celuje wyżej.

Medaliści przekonują, że rozwiązywanie problemów stanowi jedynie narzędzie i pewien wskaźnik zastępczy. Nadrzędnym celem matematyki pozostaje zrozumienie pojęciowe i wgląd. Ostrzegają, że masowa produkcja twierdzeń prawdziwych lub fałszywych w coraz szybszym tempie „może zniszczyć żyzną glebę” dla prawdziwego rozwoju dziedziny.

Deklaracja nie wymienia Mathathonu ani nie domaga się jego odwołania. Stanowi wypowiedź na temat sposobu mierzenia wartości badań.

Reakcja organizatorów i szerszy kontekst

Pięciu wskazanych organizatorów to studenci. Tego samego dnia, gdy ukazał się list, opublikowali odpowiedź, w której przyznali słuszność części zastrzeżeń i uznali, że pierwotny opis wydarzenia ich nie uwzględniał. Wprowadzili zmiany.

Dodali wymóg preprintu na arXiv, czego domagał się list, oraz rozszerzyli ścieżkę edukacyjną. Usunęli też ze strony pytanie o rolę matematyka, gdy AI potrafi szybciej rozwiązywać hipotezy. Usunięcie to odnotowano w przypisie listu. Wydarzenia nie odwołano.

Wszyscy organizatorzy podpisali Deklarację z Leiden – formalne stanowisko matematyków z czerwca, wzywające firmy AI do zaprzestania wykorzystywania ich pracy bez zgody. Caiman Moreno-Earle, 19-letni student drugiego roku Caltech, zainicjował wydarzenie. W rozmowie z Business Insiderem przyznał, że podczas rozmowy z Anthropic poprosił o milion dolarów, spodziewając się oferty rzędu 50 tysięcy. Stwierdził, że młodsi matematycy nie mogą czekać, aż reguły się ustabilizują. „Nie mamy luksusu czekania, by się przekonać” – powiedział. Organizatorzy szukają obecnie kredytów, które zastąpią wsparcie OpenAI.

Bezpośrednim zapalnikiem całej sytuacji był tydzień wcześniejszy. OpenAI ogłosiło 8 września, że rój jego agentów wygenerował rozwiązanie problemu Naviera-Stokesa, a następnego dnia opublikowało dowód, zastrzegając, że nie będzie ubiegać się o milionową Nagrodę Millenium. Tristan Buckmaster z NYU, pracujący nad tym samym zagadnieniem z Leventem Alpöge z Anthropic, twierdził, że OpenAI zaproponowało mu warunki autorstwa wykluczające Alpöge. Sébastien Bubeck z OpenAI zaprzeczył, jakoby próbowano pominąć Alpöge w przypisaniu zasług. Buckmaster powiedział później ABC, że wyścig o publikację stracił sens, a gra jest skończona. Jak informowało TNW w sierpniu, najczęściej cytowane wyniki AI w matematyce to kontrprzykłady, a nie dowody. Właśnie tę różnicę oba listy starają się chronić.

Pozostają trzy otwarte kwestie. Czy Mathathon znajdzie nowych sponsorów i na jakich warunkach. Czy wycofanie OpenAI zmieni podejście firmy do całej dziedziny, czy dotyczy tylko tego jednego wydarzenia. I czy Clay Mathematics Institute, który wciąż klasyfikuje problem Naviera-Stokesa jako nierozwiązany, uzna przedstawiony dowód.